Lý thuyết và câu hỏi trắc nghiệm quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến năm nay

ONTHITHPT.com giới thiệu đến bạn đọc tài liệu lý thuyết trọng tâm và câu hỏi trắc nghiệm quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến năm nay trong chương trình Lịch sử lớp 12.

Mục tiêu:

Kiến thức:

• Nêu được những nét chính của quan hệ quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

• Xác định và lí giải được các xu thế phát triển của thế giới sau Chiến tranh lạnh chấm dứt.

• So sánh được bản chất của Chiến tranh Lạnh với các cuộc chiến tranh thế giới đã xảy ra.

Kĩ năng:

• Xác định sự kiện cơ bản.

• Phân tích, so sánh, đánh giá các sự kiện lịch sử.

• Vận dụng kiến thức về quan hệ quốc tế để giải quyết các vấn đề của lịch sử dân tộc hiện nay.

I. LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM

MÂU THUẪN ĐÔNG – TÂY VÀ SỰ KHỞI ĐẦU CỦA CHIẾN TRANH LẠNH Mĩ Liên Xô Khởi đầu chính sách chống Liên Xô là thông điệp của Tổng thống Truman (3/1947) khẳng định: sự tồn tại của Liên Xô là nguy cơ lớn đối với nước Mĩ → đề nghị viện trợ khẩn cấp 400 triệu USD cho Hi Lạp và Thổ Nhĩ Kì. → Khởi đầu tình trạng Chiến tranh lạnh. Tháng 1/1949, Liên Xô cùng các nước Đông Âu thành lập “Hội đồng tương trợ kinh tế” (SEV). Mục đích của SEV: hợp tác và giúp đỡ giữa các nước XHCN về kinh tế, khoa học – kĩ thuật,… Tháng 6/1947, Mĩ thực hiện “Kế hoạch Mác san” nhằm: – Giúp các nước Tây Âu khôi phục kinh tế. – Tập hợp các nước này vào liên minh quân sự chống lại Liên Xô và các nước Đông Âu. Tháng 4/1949 Mĩ cùng 11 nước phương Tây kí hiệp ước thành lập “Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương” (NATO) nhằm chống lại Liên Xô và các nước XHCN ở Đông Âu. Tháng 5/1955, Liên Xô và các nước Đông Âu thành lập “Tổ chức Hiệp ước Vácsava” (liên minh chính trị – quân sự mang tính chất phòng thủ của các nước XHCN ở châu Âu). Duy trì hòa bình, an ninh thế giới Bảo vệ thành quả của CNXH Đẩy mạnh phong trào cách mạng thế giới Liên Xô Đối lập về mục tiêu và chiến lược giữa hai cường quốc Xô – Mĩ Mĩ Chống phá Liên Xô và các nước XHCN Đẩy lùi phong trào Cách mạng thế giới Thực hiện mưu đồ bá chủ thế giới Quan hệ đồng minh Liên Xô – Mĩ trong chiến tranh thế giới thứ hai đã chuyển thành mâu Mĩ lo ng thuẫn đối đầu ại ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản, phong trào cách mạng thế giới → tìm mọi cách chống phá Ảnh hưởng lớn của Liên Xô sau chiến tranh thế giới Thắng lợi của cách mạng dân tộc chủ nghĩa nhân dân ở Đông Âu → Hệ thống XHCN hình thành Thắng lợi của cách mạng Trung Quốc (tháng 1/1949) → hệ thống CNXH nối liền từ châu Âu sang châu Á Sau chiến tranh, Mĩ trở thành nước tư bản giàu mạnh, độc quyền về vũ khí nguyên tử. → Sự ra đời của NATO và Vácsava đã đánh dấu sự xác lập của cục diện hai cực → Chiến tranh lạnh bao trùm. Chiến tranh lạnh trở thành nhân tố chủ yếu tác động và chi phối quan hệ quốc tế suốt nửa sau thế kỉ XX Gây nên một số cuộc chiến tranh cục bộ (Mĩ Xâm lược Việt Nam..) Dẫn đến một số quốc gia, dân tộc bị chia cắt: Đức, Triều Tiên… Các quốc gia, dân tộc bị lôi kéo, tham gia vào các liên minh chính trị – quân sự, kinh tế, cuộc chạy đua vũ trang,.. của hai phe Làm suy giảm sức mạnh và tiềm lực kinh tế của Mĩ và Liên Xô Tạo ra những khó khăn trong việc giải quyết những vấn đề chung của thế giới: bệnh dịch, ô nhiễm môi trường, nạn khủng bố… Góp phần làm hệ thống XHCN xói mòn, tan rã và sụp đổ. Là “chiến tranh không nổ súng, không đổ máu” nhưng thế giới “luôn ở trong tình trạng chiến tranh”. Là cuộc đối đầu căng thẳng giữa hai phe TBCN và XHCN do hai siêu cường Mĩ và Liên Xô làm trụ cột. Diễn ra trên hầu hết các lĩnh vực, ngoại trừ xung đột trực tiếp bằng quân sự giữa hai siêu cường Liên Xô – Mĩ. XU THẾ HÒA HOÃN ĐÔNG TÂY Thiết lập mối quan hệ láng giềng thân thiện, trên cơ sở bình đẳng. Tôn trọng không điều kiện chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình Năm 1972, CHLB Đức và CHDC Đức đã kí Hiệp định về những cơ sở quan hệ giữa Đông Đức và Tây Đức Thỏa thuận của hai siêu cường Xô – Mĩ về quân sự (1972) Hình thành thế cân bằng giữa Mĩ và Liên Xô về lực lượng quân sự, vũ khí hạt nhân. Hiệp ước về việc hạn chế hệ thống phòng chống tên lửa (ABM) Hiệp định hạn chế vũ khí tiến công chiến lược (SALT -1) Sự căng thẳng ở châu Âu giảm đi rõ rệt Khẳng định nguyên tắc trong quan hệ giữa các quốc gia: – Bình đẳng, chủ quyền. – Sự bền vững của đường biên giới. – Giải quyết hòa bình các tranh chấp… Khẳng định sự hợp tác giữa các nước về kinh tế, khoa học, kĩ thuật, bảo vệ môi trường Năm 1975, 33 nước châu Âu cùng với Mĩ và Canada kí kết bản Định ước Henxinki Chấm dứt tình trạng đối đầu giữa hai khối nước TBCN và XHCN ở châu Âu Đầu thập kỉ 70, hai siêu cường Xô – Mĩ đã tiến hàng cuộc gặp cao cấp; kí kết các văn kiện hợp tác về kinh tế – khoa học, kĩ thuật; song trọng tâm vẫn là thỏa thuận về các vấn đề quân sự. CHIẾN TRANH LẠNH KẾT THÚC NGUYÊN NHÂN CHIẾN TRANH LẠNH CHẤM DỨT TÁC ĐỘNG Hơn 40 năm tiến hành Chiến tranh Lạnh khiến Mĩ và Liên Xô suy giảm thế mạnh trên nhiều mặt so với các cường quốc khác Tháng 12/1989 tại đào Manta (Địa Trung Hải), M. Goocbachop và G. Buso (cha) đã chính thức tuyên bố chấm dứt Chiến tranh Lạnh – Tình trạng Chiến tranh Lạnh thực sự kết thúc sau khi Liên Xô tan rã (1991), trật tự hai cực Ianta sụp đổ Mở ra chiều hướng và điều kiện để giải quyết hòa bình các tranh chấp, xung đột trên thế giới Mĩ, Liên Xô gặp nhiều thách thức do sự vươn lên mạnh mẽ của Tây Âu và Nhật Bản… Quan hệ giữa Mĩ và Liên Xô (sau là Nga) được cải thiện, dẫn đến những chuyển biến quan trọng trong các mối quan hệ và cục diện thế giới Liên Xô khủng hoảng trầm trọng Các khối quân sự đối đầu không còn nữa Các vụ tranh chấp, xung đột chủ yếu được giải quyết bằng hòa bình Liên Xô và Mĩ cần thoát khỏi thế đối đầu để ổn định và củng cố vị thế của mình Xu thế hòa bình, đối thoại, hợp tác và phát triển trở thành tất yếu và phổ biến trên thế giới THẾ GIỚI SAU CHIẾN TRANH LẠNH Trật tự hai cực lanta sụp đổ. Trật tự thế giới mới đang hình thành theo xu hướng “đa cực”, nhiều trung tâm. Các quốc gia điều chỉnh chiến lược phát triển, lấy kinh tế làm trọng điểm. Chiến tranh Lạnh kết thúc, tình hình thế giới diễn ra nhiều chuyển biến to lớn và phức tạp. Mĩ ra sức thiết lập trật tự “một cực” với tham vọng bá chủ thế giới. Tuy nhiên, do sự vươn lên và cạnh tranh quyết liệt của các nước nên Mĩ khó thực hiện tham vọng đó. Tuy hòa bình, ổn định là xu thế chủ đạo, nhưng ở nhiều khu vực vẫn diễn ra nội chiến, xung đột, khủng bố. Tuy hòa bình, ổn định là xu thế chủ đạo, nhưng ở nhiều khu vực vẫn diễn ra nội chiến, xung đột, khủng bố.

II. HỆ THỐNG CÂU HỎI ÔN LUYỆN