Lý thuyết và câu hỏi trắc nghiệm vũ trụ – hệ quả các chuyển động của Trái Đất

ONTHITHPT.com giới thiệu đến bạn đọc tài liệu lý thuyết và câu hỏi trắc nghiệm môn Địa lí lớp 10 chủ đề: vũ trụ – hệ quả các chuyển động của Trái Đất.

Mục tiêu:

Kiến thức:

• Hiểu được khái quát Vũ Trụ, Hệ Mặt Trời trong Vũ Trụ, Trái Đất trong Hệ Mặt Trời.

• Trình bày và giải thích được các hệ quả chủ yếu của chuyển động tự quay quanh trục và chuyển động quay quanh Mặt Trời của Trái Đất.

Kĩ năng:

• Sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, mô hình để trình bày, giải thích các hệ quả chuyển động của Trái Đất.

I. LÍ THUYẾT TRỌNG TÂM

Vũ trụ: là khoảng không gian vô tận chứa các thiên hà. – Thiên hà: là tập hợp của rất nhiều thiên thể cùng với khí, bụi và bức xạ điện tử. – Dải ngân hà: chính là thiên hà chứa Mặt trời và các hành tinh của nó. – Hệ mặt trời: là một tập hợp các thiên thể nằm trong Dải Ngân Hà. Gồm 8 hành tinh: Thủy tinh, Kim tinh, Hỏa tinh, Trái Đất, Mộc tinh, Thổ tinh, Thiên Vương tinh, Hải Vương tinh. – Trái đất: là một hành tinh trong hệ mặt trời. Nằm ở vị trí thứ 3 trong hệ mặt trời, cách Mặt trời 149,6 triệu km. Trái đất có hai chuyển động chính: Tự quay quanh trục và tịnh tiến xung quanh Mặt trời. HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT 1. Sự luân phiên ngày, đêm Do Trái đất hình khối cầu và tự quay quanh trục → có hiện tượng luân phiên ngày, đêm.

2. Giờ trên trái đất và đường chuyển ngày quốc tế a. Giờ trên Trái đất – Giờ địa phương (giờ mặt trời): các địa điểm thuộc các kinh tuyến khác nhau sẽ có giờ khác nhau. – Giờ múi: bề mặt Trái đất chia làm 24 múi giờ, mỗi múi giờ rộng 15 độ kinh tuyến, các địa phương nằm trong cùng 1 múi giờ sẽ thống nhất 1 giờ. – Giờ quốc tế (giờ GMT): giờ ở múi số 0 được lấy làm giờ quốc tế. b. Đường chuyển ngày quốc tế Người ta quy định lấy kinh tuyến 180o làm đường chuyển ngày quốc tế. – Đi từ tây sang đông qua kinh tuyến 180o thì lùi lại một ngày lịch. – Đi từ đông sang tây qua kinh tuyến 180o thì tăng thêm một ngày lịch. 3. Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể – Lực Cô-ri-ô-lit làm lệch hướng chuyển động của các vật thể. – Nguyên nhân: Trái Đất tự quay quanh trục từ tây sang đông, ở các vĩ độ khác nhau có vận tộc dài khác nhau.

Biểu hiện: + Ở bán cầu Bắc vật chuyển động bị lệch về phía bên phải. + Ở bán cầu Nam vật chuyển động bị lệch về phía bên trái. HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT Trang 3 1. Chuyển động biểu kiến của mặt trời a. Chuyển động biểu kiến Là chuyển động không có thực, được quan sát bằng mắt. b. Hiện tượng Mặt trời lên thiên đỉnh Là hiện tượng vào lúc 12 giờ trưa, tia sáng Mặt trời chiếu thẳng góc với tiếp tuyến ở bề mặt đất (góc nhập xạ bằng 90o ). – Mặt trời lên thiên đỉnh 2 lần/năm: khu vực nội chí tuyến. – Mặt trời lên thiên đỉnh 1 lần/năm: tại hai chí tuyến. – Khu vực ngoại chí tuyến không có hiện tượng Mặt trời lên thiên đỉnh. 2. Ngày và đêm ngắn và dài theo vĩ độ a. Nguyên nhân Khi chuyển động quanh Mặt trời, trục Trái đất nghiêng và không đổi phương nên tùy vào vị trí Trái đất trên quỹ đạo mà ngày, đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ độ. b. Theo mùa – Mùa xuân và mùa hạ: ngày dài hơn đêm.

Mùa thu và mùa đông: ngày ngắn hơn đêm. – Ngày 21/3 và 23/9 có thời gian ban ngày bằng thời gian ban đêm. – Ngày 22/6 có thời gian ban ngày dài nhất, thời gian ban đêm ngắn nhất. – Ngày 22/12 có thời gian ngày ngắn nhất, thời gian ban đêm dài nhất. c. Theo vĩ độ – Ở xích đạo quanh năm ngày bằng đêm, càng xa xích đạo chênh lệch càng nhiều. – Ở cực 6 tháng ngày, 6 tháng đêm. – Mùa hạ: càng đi lên vĩ độ cao, ngày càng dài, đêm càng ngắn. – Mùa đông: càng lên vĩ độ cao ngày càng ngắn đêm càng dài. 3. Các mùa trong năm a. Mùa Là một phần thời gian của năm, nhưng có những đặc điểm riêng về thời tiết và khí hậu. b. Nguyên nhân Do trục Trái đất trong quá trình chuyển động xung quanh Mặt trời luôn nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái đất và không đổi phương. – Bán cầu Bắc và bán cầu Nam lần lượt ngả về phía mặt trời. – Thời gian chiếu sáng và góc nhập xạ của các địa điểm ở mỗi bán cầu thay đổi theo thời gian trong năm. Trang 4 + Một năm có 4 mùa: xuân, hạ, thu, đông. + Mùa ở bán cầu Bắc và bán cầu Nam ngược nhau.

II. HỆ THỐNG CÂU HỎI ÔN LUYỆN